مدیریت زنجیره تامین

سهیلا سلطانی

زنجیره تامین یکی از علوم زیر بنایی در شکل گیری ، تولید و توزیع یک محصول یا خدمت است. بدون دانش زنجیره تامین راه های رسیدن محصول به دست مصرف کننده نهایی مصدود می شود و یا به طور ناقص اجرا شده و شرکت های تولید کننده کالا و خدمات را متضرر می سازد. پیاده سازی دانش زنجیره تامین و مدیرت آن یکی از مراحل مهم و حیاتی در چرخه تولید و مصرف توسط مصرف کننده نهایی یک محصول یا خدمت می باشد. اما چه اتفاقی می افتد اگر این زنجیره ناقص باشد و به طور صحیح مدیریت نشود و آن طور که باید این چرخه طی نشود ویا در مراحل ابتدایی کار از مواد خام واولیه برای یک محصول یا ایده و فکری خوب برای ارائه خدمتی جدید گرفته تا تولید و توزیع و ارائه این محصول و خدمت به دست استفاده کننده از آن ، هر کدام دچار نقص هایی شود که این فرایند را با مشکل روبرو سازد ؟ اینجاست که علم مدیریت زنجیره تامین و در کنار آن علم فناوری اطلاعات به کمک  می آید و با مدیریت صحیح این فرآیند و استفاده از فناوری های اطلاعاتی برای بالا بردن هر چه بیشتر بهره وری این چرخه مدیران را یاری می رساند. اما نکته اینجاست که چگونه باید مدیران را با این علوم آشنا ساخت و  این باور را در آنها ایجاد کرد که این علوم راهگشای بسیاری از مشکلات آنان در این فرآیند و در این زنجیره می باشند . مدیران ما بسیاری از اوقات فرصت مطالعه مطالب روز یا فرصت بررسی این مطالب را در قالب کتب قطور ندارند پس چاره این است که با برگزاری دوره ها و سمینارهای مرتبط با علوم روز که ارائه دهنده مطالعات و پژوهش های اساتید این رشته ها و ارائه دستاوردهای موفق شرکت های فعال در این زمینه و یا شرکت هایی که با به کار گیری این اصول به نتایج چشمگیری رسیده اند ، مدیران را در زمان کوتاهی با این دستاوردها آشنا سازیم تا آنان نیز با پیاده سازی این دستاوردها در حوزه کاری خود زمینه توسعه کاری خود و سرزمینمان را فراهم آورند.

سيستم Farasa SRM راه‌حل جامع مديريت زنجيره تامين مي‌باشد كه علاوه بر داشتن فرآيندهاي اصلي SRM ، فرآيندهاي تداركات و كنترل موجودي نيز در آن به طور يكپارچه پياده سازي شده است. اين راه حل جامع كمك مي‌كند كه كليه فرآيندهاي سازمان، تامين‌كنندگان و مشتريان اطلاعات خود را به اشتراك بگذارند و با اين تبادل اطلاعات كليه بخشهاي سازمان و نيز تامين‌كنندگان و مشتريان به صورت هماهنگ با هم و براساس تقاضاي يكي و تاثير آن روي ديگري عمل كنند. اين روند، در مديريت بهينه زنجيره تأمين و كانالهاي توزيع به سازمان ياري مي رساند. سيستم مديريت زنجيره تأمين فراصا به سازمان شما كمك مي‌كند قدرت رقابت خود را حفظ و جايگاه خود را در زنجيره ارزش مشتري مديريت نماييد و با فراهم آوردن اطلاعات كليدي و ارزشمندي براي سازمان امكان تصميم‌گيري آگاهانه را براي مديران ميسر مي سازد.

 مزايا و ويژگيهاي Farasa SRM:

 مبتني بر وب بودن، قابليت انتخاب زبان (فارسي، انگليسي) به ازاي هر كاربر برحسب انتخاب وي هنگام ورود به سيستم،‌ سهولت يادگيري، نگرش مشتري‌گرا و فرآيندگرا و امكانات گوناگون از قبيل گردش بسيار موثر و كاراي كالا از تامين‌كنندگان تامين‌كننده تا مشتريان مشتري و ارتباط آن با سيستم مالي و كنترل قراردادي، گزارشات متنوع با انواع مختلف فيلترگذاريها، ورودي و خروجي داده‌ها با فرمت‌هاي گوناگون، قابليت پيگيري و نظارت بر كليه عمليات انجام شده در سراسر سازمان با امكان رويت زمان، مكان، اپراتور داده‌ها و روال فرآيندها، مديريت آلارم‌ها، مديريت جريان كار، امكان BPM به طور مستمر و امكان توسعه و رشد سريع امكانات سيستم از ويژگي‌هاي كلي سيستم Farasa SRM مي‌باشند. اين ويژگيها انعطاف‌پذيري، سرعت و صرفه‌جويي در وقت را به ارمغان مي‌آورند و سيستم را به كمك بزرگي براي كار شما تبديل مي‌كنند.

در اکثر شرکت ها ی توليدی , خدماتی و صنعتی هميشه يکسری نگرانی ها برای مديران بخشهای مختلف وجود دارد از جمله :
آيا اطلاعاتی که به مدير می رسد کامل و صحيح می باشد ؟
آيا گردش کار در سازمان به خوبی در جريان است ؟
آيا سفارشات به موقع تحويل داده می شود ؟
آيا بودجه با واقعيت تطابق دارد ؟
و سوالاتی از اين قبيل ......
حال بايد ديد که سازمان چگونه می خواهد با اين چالش ها برخورد نمايد.
آيا می دانيد سيستم جزيره ای چه سيستمی است ؟
آيا از ERP مطلبی می دانيد ؟
چندين سال پيش سيستم هايی وارد بازار شدند و در مکانهايی که پردازش اطلاعات مهم بود از جمله ( امور مالی , محاسبه حقوق و دستمزد , انبارداری ) شروع به فعاليت کردند . اين سيستم ها در هر بخشی از سازمان که نياز بود به صورت مجزا از هم قرار گرفته, و شروع به کار کردند .
به اين سيستم ها که به صورت مجزا و به طور جداگانه و مستقل عمل می کنند و هيچ بخشی را به هم متصل نمی کنند جزيره ای گفته می شود .
سيستم های جزيره ای باعث :

i. افزايش سرعت در اجرای کار درون سازمان
ii. در دسترس بودن اطلاعات

اما روز به روز اين سيستم ها رشد کرده و از حالت جزيره ای به حالت ( سيستم اطلاعات مديريت ) MIS : Management Information System تبديل و بعد از آن نيز همچنان به رشد خود ادامه داد .
اين روند شامل 5 مرحله به شرح زير بود :

MIS : System Management Information
IIS: Intergraded Information System
EIS : Executive Information System
CIS : Corporate Information System
EWS: Executive Windows System
بعد از گذشت اين مراحل , Management Resource Planning : MRP بوجود آمد .

MRP نيز خود شامل سه مرحله تکوين بوده MRP, MRP I, MRP II و بعد از همه اين مراحل امروزه به سيستمي می رسيم که در بسياری از شرکت هاو در سراسر دنيا مورد استفاده است ( ERP ) .


ERP چيست ؟
ساليان متمادی است که مديران شرکت ها و سازمان ها در پی يافتن ابزاری هستند که بتوا نند قسمت هایا دپارتمان های مختلف يک سازمان را به هم متصل کنند يا سيستم های جزيره ای موجود در شرکت را صورت يکپارچه در بياورند .
با رشد شرکت ها و شروع مهندسی مجدد , فرايندی تجلی شد که روز به روز نياز به سيستم ERP را افزايش داد .
مديران سازمان ها خواستار اين شدند که :
حسابداری , توليد , فروش , انبار و... به صورت منسجم و همراه با هم شروع به کارکنند
ERP اين مشکل را حل کرد ؛
ERP سيستمی همگون که سعی در يکپارچه سازی تمامی وظايف و بخشها ی موجود در يک سازمان را با استفاده از يک سيستم کامپيوتری واحد که توانايی رفع نياز های هر بخش را دارا می باشد .
به طور معمول مدت زمان اجرای پروژه های ERP برای شرکت های کوچک 6 ماه و برای شرکت های بزرگ که نياز به نصب کليه برنامه ها را دارند بين 1 تا 3 سال می باشد .
قبل از هر مطلبی بايد دانست که مهمترين مسئله در ERP يکپارچگی و استاندارد بودن اين سيستم است .
مزايای ERP :
i. استاندارد سازی و سرعت بخشی به فرايند توليد که باعث صرفه جويی در زمان و افزايش بهره وری می شود
ii. استاندارد سازی منابع انسانی صرفه جويی در زمان و جلوگيری از دوباره کاری
iii. يکپارچه سازی اطلاعات در مدت سفارش مشتريان .
iv. کاهش موجودی انبار
v. کاهش هزينه ها از قبيل ( توليد , حمل و نقل , نگهداری سوابق , ... )
vi. کاهش ميزان سرمايه گذاری در تجهيزات
vii. انعطاف پذيری فرايند توليد
viii. بهبود کارايی که به سود دهی بيشتر با افزايش سهم بازار منجر می شود
ix. افزايش شفافيت فرايند برای مشتری
x. افزايش رضايت مشتری

مسلم است که هر سيستم در کنار مزايا يی که دارد يک سری معايب نيز دارا می باشد
• گران بودن نصب و نگهداری سيستم های ERP.
• دشوار بودن استفاده از بعضی سيستم ها برای کاربران نا آشنا .
• مقاومت کاربران در به اشتراک گذاشتن اطلاعات حساس که برای فرآيند ضروری است .

هزينه های اين سيستم شامل :
 مشاوره و شناخت
 جايگزين بهترين ها
 تبديل داده ها
 تجزيه و تحليل داده ها
 سفارشی کردن نرم افزار
 تست
 آموزش

سرمايه گذاری روی ERP برای هر شرکتی نسبت به سايز و ابعادش سنگين می باشد و غالبا مديران در سنجش بازگشت اين سرمايه گذاری دچار اشتباه می شوند و آن را در قالب کمی و پولی جستجو می کنند , حال آنکه ERP اگر بخوبی پياده شود , سيستم های اجرايی را اصلاح و فرهنگ سازمان را متحول می کند. ERP با تسهيل و سرعت دهی به کليه فعاليت های يک سازمان و ايجاد هماهنگی و يکپارچگی در بين آنها , بازگشت سرمايه مطلوبی را در بر خواهد داشت .
دلايل انتخاب ERP :
1. در هر سيستمی ممکن است ناکارايی هايی وجود داشته باشد که ERP در برآورد کردن نيازسيستم ها به شما کمک مي کند .
2. احتياج سيستم برای نگهداری و حمايت از منابع سازمان .
3. بررسی نياز فرايند يک شرکت به مهندسی مجدد .
4. در هر سيستمیممکن است کمبود اطلاعاتی وجود خواهد داشت با نصب اين سيستم اين مسئله قابل حل می باشد .
5. در بسياری از شرکت ها اکثر پرسنل توانايی پاسخگويی آسان به سوالات مطرح شده را ندارند و اين به دليل اطلاعات ناقص در مورد مشتريان و درخواست های آنها می باشد . با نصب ERP گردش اطلاعات به سهولت انجام می گيرد .
6. کاهش موجودی انبار .
7. با انتخاب ERP يک گام بلند از سيستم های سنتی و دستی به يک سيستم يکپارچه و همگون بر می داريم .


استراتژی بازاريابی
مديريت تعمير و نگهداری
کنترل کيفيت
مديريت مالی
مديريت توسعه و توليد
مديريت اموال


با ورود CRM يکپارچگی و همگونی در ERP به نهايت می رسد
می توان ERP به ستون فقرات اطلاعاتی يک سازمان تشبيه کرد که از لحاظ بانک های اطلا عاتی و فرايند های سازمانی محسوب شده , و به اين منظور نرم افزاری برای پشتيبانی فرايند داخلی سازمان طراحی شده است .
ERP فرا تر از برنامه ريزی عمل کرده , و با وجود تمرکز بر روی منابع سازمان عناصری فرا تر از ان را پوشش می دهد
هر شخصی دوست دارد بداند چرخه عمر اين سيستم به چه صورتی عمل می کنند :
اين سيستم ابتدا چالشهای اصلی يک سازمان را پيدا می کند و بعد تصميم برای انتخاب می گيرد .
بعد از آن با يد اين سيستم را روی سازمان تطبيق بدهيم . در نتيجه اجرای سيستم ERP را خواهيم داشت
با وجود اين سيستم می توانيم زمان را پوشش دهيم .
کاربرد و نگهداری توجيه اقتصادی و استراتژيکی .
با ERP می توان نيازهای جديد سازمان را پوشش داد .
ودر آخر بازنشستگی را داريم .
آخرين کلام :
می توان دليل بکار گيری ERP را زنجيره ارزش دارايی , مجموعه هزينه , کيفيت , سرعت , حساسيت , انعطاف پذيری , مهارت , و ويژگی آخر قابليت پايداری و دوام در نظر گرفت .

امروزه مدیریت زنجیره تامین به عنوان یکى از مبانى زیر ساختى پیاده‌سازى کسب و کار الکترونیک در دنیا مطرح است. هدف این مقاله مرورى بر مباحث مدیریت زنجیره تامین است و در آن پس از بیان مفاهیم آن، ارتباط آن با تجارت الکترونیک و به طور کلى نقش آن در فناورى اطلاعات مورد بررسى قرار گرفته است. این مقاله سعى دارد تا با روشن کردن مفاهیم اصلى مدیریت زنجیره تامین جایگاه آن را در توسعه فناورى اطلاعات به ویژه تجارت الکترونیک تبیین کند.





مقدمه

در رقابت‌هاى جهانى موجود در عصر حاضر، باید محصولات متنوع را با توجه به درخواست مشترى، در دسترس وى قرار داد. خواست مشترى بر کیفیت بالا و خدمت رسانى سریع، موجب افزایش فشارهایى شده است که قبلاً وجود نداشته است، در نتیجه شرکت‌ها بیش از این نمى‌توانند به تنهایى از عهده تمامى کارها برآیند. در بازار رقابتى موجود، بنگاه‌هاى اقتصادى و تولیدى علاوه بر پرداختن به سازمان و منابع داخلى، خود را به مدیریت و نظارت بر منابع و ارکان مرتبط خارج از سازمان نیازمند یافته‌اند. علت این امر در واقع دستیابى به مزیت یا مزایاى رقابتى با هدف کسب سهم بیشترى از بازار است. بر این اساس، فعالیت‌هاى نظیر برنامه ریزى عرضه و تقاضا، تهیه مواد، تولید و برنامه ریزى محصول، خدمت نگهدارى کالا، کنترل موجودى، توزیع ، تحویل و خدمت به مشترى که قبلا همگى در سطح شرکت انجام مى شده اینک به سطح زنجیره عرضه انتقال پیدا کرده است. مسئله کلیدى در یک زنجیره تامین، مدیریت و کنترل هماهنگ تمامى این فعالیت‌ها است. مدیریت زنجیره تامین ( SCM ) پدیده‌اى است که این کار را به طریقى انجام مى‌دهد که مشتریان بتوانند خدمت قابل اطمینان و سریع را با محصولات با کیفیت در حداقل هزینه دریافت کنند.



در حالت کلى زنجیره تامین از دو یا چند سازمان تشکیل مى‌شود که رسماً از یکدیگر جدا هستند و به وسیله جریان‌هاى مواد، اطلاعات و جریان‌هاى مالى به یکدیگر مربوط مى‌شوند. این سازمان‌ها مى‌توانند بنگاه‌هایى باشند که مواد اولیه، قطعات، محصول نهایى و یا خدماتى چون توزیع، انبارش، عمده فروشى و خرده فروشى تولید مى‌کنند. حتى خود مصرف کننده نهایى را نیز مى‌توان یکى از این سازمان‌ها در نظر گرفت.



- تاریخچه مدیریت زنجیره تامین

در دو دهه 60 و 70 میلادى، سازمان‌ها براى افزایش توان رقابتى خود تلاش مى‌کردند تا با استاندارد سازى و بهبود فرایندهاى داخلى خود محصولى با کیفیت بهتر و هزینه کمتر تولید کنند. در آن زمان تفکر غالب این بود که مهندسى و طراحى قوى و نیز عملیات تولید منسجم و هماهنگ، پیش‌نیاز دستیابى به خواسته‌هاى بازار و درنتیجه کسب سهم بازار بیشترى است. به همین دلیل سازمان‌ها تمام تلاش خود را بر افزایش کارایى معطوف مى‌کردند.

در دهه 80 میلادى با افزایش تنوع در الگوهاى مورد انتظار مشتریان، سازمان‌ها به طور فزاینده اى به افزایش انعطاف پذیرش در خطوط تولید و توسعه محصولات جدید براى ارضاى نیازهاى مشتریان علاقه مند شدند. در دهه 90 میلادى، به همراه بهبود در فرایندهاى تولید و به کارگیرى الگوهاى مهندسى مجدد، مدیران بسیارى از صنایع دریافتند که براى ادامه حضور در بازار تنها بهبود فرایندهاى داخلى و انعطاف پذیرى در توانایى‌هاى شـــــرکت کافى نیست، بلکه تامین کنندگان قطعات و مواد نیز باید موادى با بهترین کیفیت و کمترین هزینه تولید کنند و توزیع کنندگان محصولات نیز باید ارتباط نزدیکى با سیاست‌هاى توسعه بازار تولید کننده داشته باشند. با چنین نگرشى، رویکردهاى زنجیره تامین و مدیریت آن پا به عرصه وجود نهاد. از طرف دیگر با توسعه سریع فناورى اطلاعات در سال‌هاى اخیر و کاربرد وسیع آن در مدیریت زنجیره تامین، بسیارى از فعالیت‌هاى اساسى مدیریت زنجیره با روش‌هاى جدید درحال انجام است.



- تعریف مدیریت زنجیره تامین

تعاریف مختصر و جامعى که مى توان از زنجیره تامین و مدیریت زنجیره تامین ارایه داد، عبارت‌اند از:

زنجیره تامین: زنجیره تامین بر تمام فعالیت‌هاى مرتبط با جریان و تبدیل کالاها از مرحله ماده خام (استخراج ) تا تحویل به مصرف کننده نهایى و نیز جریان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آنها مشتمل مى‌شود. به طور کلى، زنجیره تامین زنجیره‌اى است که همه فعالیت‌هاى مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد، از مرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل کالاى نهایى به مصرف کننده را شامل مى شود. درباره‌ى جریان کالا دو جریان دیگر که یکى جریان اطلاعات و دیگرى جریان منابع مالى و اعتبارات است نیز حضور دارد. (LAUDON & LAUDON 2002)

مدیریت زنجیره تامین : مدیریت زنجیره تامین بر یکپارچه سازى فعالیت‌هاى زنجیره تامین و نیز جریان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آنها از طریق بهبود در روابط زنجیره ، براى دستیابى به مزیت رقابتى قابل اتکا و مستدام مشتمل مى‌شود. بنابراین، مدیریت زنجیره تامین عبارت است از فرایند یکپارچه سازى فعالیت‌هاى زنجیره تامین و نیز جریان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آن، از طریق بهبود و هماهنگ سازى فعالیت‌ها در زنجیره تامین تــــولید و عرضه محصول (LAUDON&LAUDON 2002).

بنابراین براى بررسى یک سازمان منحصر به فرد در چارچوب این تعاریف، باید هر دو شبکه تامین کنندگان و کانال‌هاى توزیع در نظر گرفته شوند. تعریف ارایه شده براى زنجیره تامین، موضوعات مدیریت سیستم‌هاى اطلاعات، منبع‌یابى و تدارکات، زمان‌بندى تولید، پردازش سفارشات، مدیریت موجودى، انباردارى و خدمت به مشترى را در بر مى‌گیرد.

براى مدیریت موثر زنجیره تامین ضرورى است که تامین کنندگان و مشتریان با یکدیگر و در یک روش هماهنگ و با شراکت و ارتباطات اطلاعاتى و گفت و گو با یکدیگر کار کنند. این امر یعنى جریان سریع اطلاعات در میان مشتریان و عرضه کنندگان، مراکز توزیع و سیستم‌هاى حمل و نقل که بعضى از شرکت‌‌ها را قادر مى سازد که زنجیره‌هاى عرضه بسیارکارایى را ایجاد کنند. عرضه‌کنندگان و مشتریان باید اهداف یکسان داشته باشند. عرضه‌کنندگان و مشتریان باید اعتماد متقابل داشته باشند. مشتریان در زمینه کیفیت محصولات و خدمات به تامین‌کنندگان خود اعتماد مى‌کنند.

علاوه بر آن عرضه‌کنندگان و مشتریان باید در طراحى زنجیره تامین براى دستیابى به اهداف مشترک‌ و تسهیل ارتباطات و جریان اطلاعات با یکدیگر شریک شوند. بعضى شرکت‌ها کوشش مى‌کنند تا کنترل زنجیره تامین خود را با کنترل عمومى عمودى – با استفاده از مالکیت و یکپارچگى تمام اجزاى مختلف در امتداد زنجیره تامین از تهیه مواد و خدمات تا تحویل محصول نهایى و خدمت به مشترى به دست آورند. اما حتى با این نوع ساختار سازمانى، فعالیت‌هاى مختلف و واحدهاى عملیاتى ممکن است ناهماهنگ باشد. ساختار سازمانى شرکت باید بر هماهنگى فعالیت‌هاى مختلف براى دستیابى به اهداف کلى شرکت تمرکز کند.

- پنج عملکرد براى مدیریت در برابر چالش هاى زنجیره تامین:

بسیارى از تکنولوژى‌ها و ابزارها در بهبود راهکارهاى زنجیره تامین مورد استفاده قرار مى‌گیرد. دامنه پیاده‌سازى تکنولوژى، راه‌هاى جدیدى را براى تغییر ساختار سازمانى از تکنولوژى سخت‌افزار به تکنولوژى نرم‌افزار و اطلاعات براى سازماندهى مى‌گذارد. براى رسیدن به کارایى و اثربخشى در مدیریت زنجیره تامین پنج عملکرد را براى مدیریت تفکیک کرده‌ایم که این پنج وظیفه تا اندازه‌اى عاملى براى سازماندهى است.

مهارت و اثربخشى مدیریت زنجیره تامین به صلاحیت و درستى این پنج عملکرد وابسته خواهد بود. شکل 1 پنج عملکرد را نشان مى دهد.





شکل 1. پنج عملکرد براى مدیریت زنجیره تامین



عملکرد1: ساختار شرکاى زنجیره تامین:

طراحى زنجیره تامین بر اساس کارایى که بر روى عوامل استراتژیک و با توجه و نیازمندى‌هاى مشترى براى طراحى زنجیره تامین است، پایه‌ریزى شده‌ است، به طورى‌که محدوده محصولات موجود، سرویس‌ها، محصولات جدید یا بخش مشتریان را پوشش مى‌دهد. بر پایه آگاهى از محصول نهایى در زنجیره تامین پایه‌ریزى مى‌شود. این به این مفهوم است که در دوره طولانى، کیفیت محصولات براى ادامه رقابت، باید توسعه و بهبود بیابد. همچنین یکپارچگى زنجیره تامین، میزان رقابت‌پذیرى سازمان را تعیین خواهدکرد .



عملکرد 2: پیاده سازى ارتباطات مشارکتى:

این بخش به انواع مشارکت‌هاى ضرورى براى شرکت اشاره مى‌کند. این عملکرد ارتباطات زنجیره تامین را به مشارکت با عوامل خارج از شرکت گسترش مى‌دهد. هر تغییرى در زنجیره تامین باید به اطلاع شرکا برسد و در کل زنجیره پیاده شود.

در این قسمت عملیات پشتیبان فرآیندهاى زنجیره تامین بیان مى شوند.

• سازماندهى تغییرات و نقش عملکردها در تغییرات زنجیره تامین

• فرآیند مشارکتى براى طراحى مجدد زنجیره تامین

• اجراى ارزیابى ها و نقش آنها

• جایگاه عملکرد مدیریت زنجیره تامین درون شرکت



عملکرد 3 : طراحى زنجیره تامین براى سود دهى استراتژیک:

مدیریت زنجیره تامین، مشارکت موثر عوامل خارج از شرکت را ایجاب مى‌کند. اما ارتباط هر شرکت با شرکت‌هاى خارج از آن بسیار مشکل‌زا است. در مورد شرکاءدقت به موارد زیر ضرورى است:

• مرکز رقابت: هدف مدیریت زنجیره تامین و انتخاب شرکا چه تاثیرى بر اهداف رقابتى دارد؟

• انگیزه شرکا

• ساختار شرکا



عملکرد 4 : اطلاعات مدیریت زنجیره تامین

نقش سیستم‌هاى اطلاعاتى را در اصلاح زنجیره تامین نباید نادیده گرفت. این بخش نقش تکنولوژى را در اصلاح زنجیره تامین نشان مى دهد. تغییرات سیستمى باید تغییرات ( اصلاح ) فرآیندها و استراتژى شرکت تحت الشعاع قرار دهد.

• عناصر سیستم زنجیره تامین

• نوآورى تکنولوژیکى

• استفاده از وابسته هاى نرم افزارى

• مشکلات موجود در مراحل پیاده سازى



عملکرد 5: کاهش هزینه زنجیره تامین:

شاخص اصلى بهبودى زنجیره تامین، کاهش هزینه است. این کوشش‌ها براى استراتژى‌ها و سیاست‌هاى کارایى انجام مى شود. پنج دلیل اصلى هزینه زایى عبارت‌اند از:

• عدم وضوح فرآیند زنجیره تامین

• تغییرات رویه هاى داخلى و خارجى شرکت

• ضعف موجود در طراحى تولید

• وجود اطلاعات ناقص براى تصمیم گیرى

• ضعف حلقه هاى زنجیره در ارتباط میان شرکا زنجیره تامین



- طرح کلى یک زنجیره تامین :

به طور کلى زنجیره‌تامین، زنجیره‌اى است که همه فعالیت‌هاى مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد، از مرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل کالاى نهایى به مصرف کننده را شامل مى‌شود. در ارتباط با جریان کالا دو جریان دیگر که یکى جریان اطلاعات و دیگرى جریان منابع مالى و اعتبارات است نیز حضور دارد.



محققان و نویسندگان مختلف ، نگرش‌ها و تعاریف متفاوتى را از زنجیره تامین ارایه کرده اند. برخى زنجیره تامین را در روابط میان خریدار و فروشنده محدود کرده اند، که چنین نگرشى تنها بر عملیات خرید رده اول در یک سازمان تمرکز دارد. گروه دیگرى به زنجیره تامین دید وسیع‌ترى داده و آن را شامل تمام سرچشمه‌هاى تامین (پایگاه‌هاى تامین) براى سازمان مى دانند. با این تعریف ، زنجیره تامین شامل تمام تامین کنندگان رده اول ، دوم ، سوم ... خواهد بود. چنین نگرشى به زنجیره تامین ، تنها به تحلیل شبکه تامین خواهد پرداخت . دید سوم ، نگرش زنجیره ارزش <پورتر> است که در آن زنجیره تامین شامل تمام فعالیت‌هاى مورد نیاز براى ارایه یک محصول یا خدمت به مشترى نهایى است. با نگرش یاد شده به زنجیره تامین ، توابع ساخت و توزیع به عنوان بخشى از جریان کالا و خدمات به زنجیره اضافه مى‌شود. در واقع بااین دید، زنجیره تامین شامل سه حوزه تدارک ، تولید و توزیع است .





- فرآیندهاى اصلى

مدیریت زنجیره تامین داراى سه فرآیند عمده است که عبارت‌اند از:

1) مدیریت اطلاعات

2)مدیریت لجستیک

3) مدیریت روابط (RELATIONSHIP MANAGEMENT) .

مدیریت اطلاعات : امروزه نقش ، اهمیت و جایگاه اطلاعات براى همگان بدیهى است . گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث مى‌شود تا فرآیندها موثرتر و کاراترگشته و مدیریت آنها آسان‌تر گردد. در بحث زنجیره تامین - همان طور که گفته شد -اهمیت موضوع هماهنگى در فعالیتها، بسیار حائز اهمیت است . این نکته در بحث مدیریت اطلاعات در زنجیره ، مدیریت سیستم هاى اطلاعاتى و انتقال اطلاعات نیز صحت دارد. مدیریت اطلاعات هماهنگ و مناسب میان شرکا باعث خواهد شد تا تاثیرات فزاینده‌اى در سرعت، دقت، کیفیت و جنبه‌هاى دیگر وجود داشته باشد. مدیریت صحیح اطلاعات موجب هماهنگى بیشتر در زنجیره خواهد شد. به طور کلى در زنجیره تامین ، مدیریت اطلاعات در بخش‌هاى مختلفى تاثیرگذار خواهد بود که برخى از آنهاعبارت‌اند از:

مدیریت لجستیک (انتقال، جابجایى، پردازش و دسترسى به اطلاعات لجستیکى براى یکپارچه سازى فرآیندهاى حمل و نقل، سفارش دهى و ساخت، تغییرات سفارش، زمان‌بندى تولید، برنامه هاى لجستیک و عملیات انباردارى) ; تبادل و پردازش داده‌ها میان شرکا (مانند تبادل و پردازش اطلاعات فنى، سفارشات و...) : جمع آورى و پردازش اطلاعات براى تحلیل فرآیند منبع یابى و ارزیابى ، انتخاب و توسعه تامین کنندگان ; جمع آورى و پردازش اطلاعات عرضه و تقاضا و ... براى پیش بینى روند بازار و شرایط آینده عرضه و تقاضا; ایجاد و بهبود روابط بین شرکا.

چنانچه پیداست ، مدیریت اطلاعات و مجموعه سیستم هاى اطلاعاتى زنجیره تامین مى تواند برروى بسیارى از تصمیم‌گیرى‌هاى داخلى بخش‌هاى مختلف زنجیره تامین موثر باشد که این موضوع حاکى از اهمیت بالاى این مولفه در مدیریت زنجیره تامین است .

مدیریت لجستیک : در تحلیل سیستم هاى تولیدى (مانند صنعت خودرو)، موضوع لجستیک بخش فیزیکى زنجیره تامین را در بر مى گیرد. این بخش که کلیه فعالیت‌هاى فیزیکى از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایى شامل فعالیت‌هاى حمل و نقل، انباردارى، زمان‌بندى تولید و... را شامل مى شود، بخش نسبتا بزرگى از فعالیت‌هاى زنجیره تامین را به خود اختصاص مى دهد. در واقع ، محدوده لجستیک تنها جریان مواد و کالا نبوده بلکه محور فعالیت‌هاى زنجیره تامین است که روابط و اطلاعات ، ابزارهاى پشتیبان آن براى بهبود در فعالیت‌ها هستند.

مدیریت روابط: فاکتورى که ما را به سمت فرجام بحث راهنمایى مى کند و شاید مهم‌ترین بخش مدیریت زنجیره تامین به خاطر ساخت و فرم آن باشد، مدیریت روابط در زنجیره تامین است. مدیریت روابط، تاثیر شگرفى بر همه زمینه‌هاى زنجیره تامین و همچنین سطح عملکرد آن دارد. در بسیارى از موارد، سیستم هاى اطلاعاتى و تکنولوژى مورد نیاز براى فعالیت‌هاى مدیریت زنجیره تامین به سهولت در دسترس بوده و مى توانند دریک دوره زمانى نسبتا کوتاه تکمیل و به کار گمارده شوند. اما بسیارى از شکست‌هاى آغازین در زنجیره تامین ، معلول انتقال ضعیف انتظارات و توقعات و نتیجه رفتارهایى است که بین طرفین درگیر در زنجیره به وقوع مى پیوندد. علاوه بر این ، مهم‌ترین فاکتور براى مدیریت موفق زنجیره تامین ، ارتباط مطمئن میان شرکا در زنجیره است، به گونه اى که شرکا اعتماد متقابل به قابلیت‌ها و عملیات یکدیگر داشته باشند. کوتاه سخن این که درتوسعه هر زنجیره تامین یکپارچه، توسعه اطمینان و اعتماد در میان شرکا و طرح قابلیت اطمینان براى آنها از عناصر بحرانى و مهم براى نیل به موفقیت است.

- فازهاى اصلى مدیریت زنجیره تامین

فاز اول: طراحى مفهومى



فاز اول نشان دهنده استراتژى ساخت است. در این فاز نحوه اداره سازمان با ایجاد یک تصویر براى آینده و ایجاد یک ساختار براى پیاده سازى تعیین مى‌شود. براى فرآیندهاى فاز اول یک مدل ویژه سازمان لازم است که از یک سازمان به سازمان دیگر متفاوت است. بحث اصلى در این فاز طراحى مفهومى است که مدرکى براى تصدیق و اجراى دو فاز دیگر است. هدف از اجراى این فاز درک جزییات مربوط به هزینه‌ها و شناخت سیستم و منافع پیاده‌سازى SCM است.



فاز دوم: طراحى جزییات و تست

این فاز همان‌طور که در شکل پایین مشاهده مى‌‌شود مى تواند همزمان با فاز اول و سوم اجرا شود. یعنى جزییات طراحى مى‌شود و به طور هم‌زمان راه حل‌ها در دنیاى واقعى تست مى‌شوند. در این فاز ایجاد تغییرات در ساختار سازمان و در نظر گرفتن آنها براى پیاده‌سازى در سیستم به منظور پشتیبانى طراحى زنجیره تامین جدید توصیه مى‌شود.



فاز سوم: پیاده سازى

در این فاز در ادامه فاز دوم، زمان‌بندى پیاده سازى دوره هاى بلندمدت عملیات و تغییرات در سیستم به منظور ایجاد تسهیلات انجام مى‌گردد. شکل زیر فازهاى اصلى مدیریت زنجیره تامین را نشان مى‌دهد:





شکل 2. فازهاى اصلى SCM



- فن‌آورى اطلاعات و مدیریت زنجیره تامین

مدیریت زنجیره تامین بر رویکردى مشترى محور استوار است. بر این اساس، ارتباط به موقع و کامل بین همه عناصر زنجیره براى اطلاع از نیازهاى مشترى و میزان تامین نیازها از ضروریات زنجیره است. براى تسهیل جریان اطلاعات و مدیریت دقیق آن بسترى مناسبى از نرم افزارها و سیستم هاى اطلاعاتى یکپارچه و شبکه هاى اکسترانت و اینترانت موردنیاز است. با به کارگیرى تجارت الکترونیک در زنجیره تامین نیز مى توان بر مبناى مدل)7 B2B و8 (B2E براى توصیف عملیات خرید، فروش و مبادله محصــولات، خدمات و اطلاعات ازطریق شبکه هاى رایانه اى و به خصوص اینترنت با تامین کنندگان بهره جست.

برمبناى مدلى دیگر از تجارت الکترونیک (E-COMMERCE) شرکت‌هاى همکار در یک زمینه به خصوص از طریق شبکه‌هاى الکترونیکى نیز مى توانند به همکارى و اشتراک مساعى بپردازند. چنین همکارى اغلب بین شرکت‌هــاى حاضر در یک زنجیره تامین اتفاق مى افتد.



با توجه به این که بر مبناى مدلى دیگر از تجارت الکترونیک (E-COMMERCE) شرکت‌هاى همکار در یک زمینه به خصوص ازطریق شبکه هاى الکترونیکى نیز مى توانند به همکارى و اشتراک مساعى بپردازند. چنین همکارى اغلب بین شرکت‌هــاى حاضر در یک زنجیره تامین اتفاق مى افتد.

با به کارگیرى تجارت الکترونیک در زنجیره تامین نیز مى توان برمبناى مدل )7 B2B و8 (B2E براى توصیف عملیات خرید، فروش و مبادله محصــولات، خدمات و اطلاعات از طریق شبکه هاى رایانه اى و به خصوص اینترنت با تامین کنندگان بهره جست.



- بررسى جایگاه مدیریت زنجیره تامین در پیاده‌سازى تجارت الکترونیک

به طور کلى مدیریت زنجیره تامین یکى از زیرساختارهاى پیاده‌سازى تجارت الکترونیک است. از دید صنعتى تجارت الکترونیکى بین بنگاه‌ها عمدتا در صنایعى رخ مى‌دهد که زنجیره تامین در آن جا شکل گرفته باشد. یک تولیدکننده همواره عاملى است که در وسط فرآیند فعالیت اقتصادى قرار دارد. تولید کننده خود خریدار کالا از تامین کنندگان خود و فروشنده کالایى جدید به خریداران خود است. چون فروشنده به تولیدکننده خود تامین کنندگان دارد و ضمنا خریدار کالا نیز ممکن است خود مشتریانى داشته باشد، ما با زنجیره‌اى از بنگاه‌ها روبه‌رو هستیم که هر کدام هم خریدار و هم فروشنده هستند. این مجموعه شبیه به زنجیر است، زیرا همه به هم وابسته هستند. با مدیریت درست زنجیره تامین همه عناصر موجود در زنجیره منتفع شده و ضمنا با ارایه کالاى مرغوب و ارزان جامعه را نیز منتفع مى‌کند. از همین رو یکى از مسایل مهم صنایع در کشورهاى پیش رفته «مدیریت زنجیره تامین یا (SCM)، Supply Chain Management» است. یکى از عناصر مهم مدیریت زنجیره خودکارسازى امر خرید و فروش بین اعضاى زنجیره است. این امر آن قدر مهم و حیاتى است که حتى قبل از ظهور اینترنت صنایع خودروسازى و هوافضایى که بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین زنجیره‌هاى تامین را دارند، خود با صرف هزینه گزاف اقدام به ایجاد شبکه کرده بودند.

در حال حاضر استاندارد EDI که امروزه با کمک سازمان جهانى استانداردها در محیط اینترنت و بر بستر استاندارد XML براى امور تجارى در حال کاربرد است، از همین شبکه‌هاى اختصاصى به وجود آمده است. براى مدیریت زنجیره تامین پایدارى زنجیره یک عامل مهم و حیاتى است و معمولا اشکال پیچیده، کارآمد و پایدار مدیریت زنجیره تامین تنها در بنگاه‌هاى بزرگ اقتصادى دیده مى‌شود. درحال حاضر در کشور ما در این زمینه کمبود جدى وجود دارد. از یک طرف تعداد بنگاه‌هاى اقتصادى بزرگ در کشور بسیار کم است. این تعداد کم هم عمدتا ماهیتى غیرخصوصى دارند و بنابراین خود با مشکل پایدارى در مواجه با مسایل سیاسى روبه‌رو هستند. از طرف دیگر تعداد زنجیره‌هاى تامین پایدار نیز در کشور بسیار کم است. دو نمونه قابل ذکر را مى‌توان صنعت خودرو و صنایع نفت کشور دانست.



- موانع پیاده‌سازیSCM

تحولات اخیر کشورهاى منطقه آنها را ناگزیر به به کارگیرى محصولات مدیریت زنجیره تامین در حوزه صنایع مى‌سازد. پیش بینى مى‌شود در سال‌هاى آتى فرصت‌هاى بازار محصول مناسبى براى محصول در منطقه وجود داشته باشد که فرصت‌هاى صادرات محصول را فراهم مى‌نماید. این کشورها به عنوان بازار بالقوه محصول در نظر گرفته مى‌شود.



به لحاظ ساختارى مهم‌ترین مشکلى که زنجیره تامین با آن روبروست، مشکل تعدد مراکز تصمیم گیرى براى تولید، تبدیل و جریان کالاست. این امر موجب تشدید نوسانات تقاضا در طول زنجیره مى شود. هرچقدر از انتهاى زنجیره به سمت ابتداى زنجیره (اولین تامین کننده) حرکت کنید، نوسانات تقاضا تشدید مى‌گردد. این پدیده به اثر «شلاق چرمى» معروف است. این مسئله موجب افزایش موجودى انباشته میان اعضاى زنجیره مى‌گردد که در نهایت باعث بالارفتن هزینه و قیمت نهایى کالا شده و قدرت رقابت زنجیره کاهش خواهدیافت.

فناورى اطلاعات ازطریق تسهیل و تسریع تبادل اطلاعات سازمان و تامین کنندگان را قادر به آگاهى و تامین به موقع احتیاجات یکدیگر مى کنــد و این فلسفه تولید به هنگام را قوت مى‌بخشد.



در سال‌هاى آتى با رشد صنعت نرم‌افزار پیش‌بینى مى‌شود که محصول در صنایع مونتاژ قطعات الکترونیکى نیز نفوذ داشته باشد. پیش‌بینى مى‌شود با رواج به کارگیرى فن‌آورى اطلاعات در صنایع و آماده‌سازى زیرساختارها و بستر پیاده‌سازى سیستم‌هاى مدیریت زنجیره تامین حجم تقاضا به طور فزاینده‌اى افزایش یابد.



- بررسى تکنولوژى تولید و برآورد نحوه تامین دانش فنى مورد نیاز

مدیریت زنجیره تامین بر رویکردى مشترى محور استوار است. لذا ارتباط به موقع و کامل بین همه عناصر زنجیره براى اطلاع از نیازهاى مشترى و میزان تامین نیازها از ضروریات زنجیره است. براى تسهیل جریان اطلاعات و مدیریت دقیق آن بسترى مناسبى از نرم افزارها و سیستم‌هاى اطلاعاتى یکپارچه و شبکه هاى اکسترانت و اینترانت موردنیاز است.



تولید محصول در داخل یا ارایه محصول از طریق مشارکت‌ با تولیدکنندگان محصول در دنیا امکان‌پذیر است. که در در صورت تولید داخل منجر به توسعه صنعت نرم‌افزار در شرکت خواهد شد و در صورتى که محصول توسط با سرمایه‌گذارى مشترک با شرکت خارجى امکان به کارگیرى نیروى متخصص در زمینه بازاریابى و خدمات پشتیبانى نصب و راه‌اندازى محصول و خدمات پس از فروش را خواهد داشت.



- نتیجه‌گیرى

امروزه شرکت‌ها دریافته‌اند که بخش خرید آنها مى تواند به طور فزاینده اى در افزایش کارآیى و اثربخشى آنها موثر باشد و به همین دلیل شیوه هاى خریدشان را تغییر داده و سعى کرده اند تا براى کالاهاى خود شیوه خرید مناسب را بیابند، به طورى که بخش خرید بتواند به عنوان جزیى از شرکت ، اهداف استراتژیک خرید شرکت را برآورده سازد. براى تحقق این امر هر خرید استراتژیک نیازمند یک برنامه ریزى استراتژیک خرید براى کالاى مورد نظر است که معناى این سخن برقرارى یک رابطه استراتژیک با تامین کنندگان است .آشکار است که براى تحقق این امر باید با تامین کنندگان شایسته و منتخب روابط استراتژیک برقرار کرد تا در جوار همکارى استراتژیک با آنها بتوان به مزایاى رقابتى مورد نظر دست یافت.

براى رسیدن به اهداف توسعه فناورى اطلاعات و کسب و کار الکترونیک پیاده‌سازى راه‌حل‌هاى مدیریت زنجیره تامین در سازمان‌ها به عنوان ضرورت اساسى مطرح مى‌گردد. توصیه مى‌شود صنایعى نظیر صنعت خودرو، صنایع هوا فضا و پتروشیمى که تامین‌کنندگان زیادى دارند از این راه‌حل براى بهبود ارتباط با تامین‌کنندگان بهره‌گیرند.